Het kabinet kan gevangenen als laatste redmiddel tot vier weken eerder vrijlaten. Dat maakt staatssecretaris Van Bruggen van Justitie (D66) bekend in een brief aan de Tweede Kamer. De maatregel is nodig omdat er te weinig gevangeniscellen beschikbaar zijn. Het gaat om een noodmaatregel, die bedoeld is om te voorkomen dat gedetineerden door het gebrek aan plaatsen helemaal niet hoeven te zitten.
Vorig jaar gold al een vergelijkbare regeling, maar die was beperkter. Toen kon er maximaal twee weken eerder worden vrijgelaten, en uitsluitend voor gevangenen met een straf van hooguit één jaar. Met de nieuwe regeling wordt die grens verlegd naar straffen tot twee jaar en wordt de periode van vervroegde invrijheidstelling verruimd tot vier weken. Zedendelinquenten vallen buiten de regeling. Daarmee blijft het vervroegd vrijlaten beperkt tot een specifieke groep gedetineerden.
Ook de vrouwenafdelingen van de gevangenissen worden geraakt. Die hadden tot nu toe nog ruimte, maar doordat mannelijke gevangenen sommige cellen gebruiken, staat ook daar de capaciteit onder druk. Vrouwen die in aanmerking komen, kunnen naar verwachting tot twee weken eerder vrij. Daarmee laat het kabinet zien dat het cellentekort niet alleen de mannenafdelingen raakt, maar het hele gevangenisstelsel.
Het tekort wordt verergerd door renovaties in de gevangenissen van Veenhuizen en Sittard, waardoor minder plaatsen beschikbaar zijn. Daardoor zitten momenteel tientallen gedetineerden in cellen van politiebureaus in plaats van in een gevangenis. Dat aantal groeit nog steeds. Zonder extra capaciteit zouden sommige gedetineerden volgens de brief naar huis moeten, ook als hun straf nog niet is uitgezeten. De politiecellen zijn bedoeld voor korte verblijven en zijn daardoor geen structurele oplossing voor langer verblijf.
Van Bruggen erkent dat de boodschap bitter is, voor de samenleving en zeker voor slachtoffers. Gedetineerden die eerder vrijkomen, betekent voor slachtoffers dat zij het gevoel kunnen krijgen dat de straf niet volledig wordt uitgevoerd. Het doel van het kabinet is volgens de staatssecretaris om straffeloosheid te voorkomen. Tegelijk wil zij de noodmaatregelen zo snel mogelijk afbouwen zodra dat verantwoord is. Hoe lang de noodmaatregelen van kracht blijven, is op dit moment nog niet duidelijk.
25