De Democratische Mary Peltola heeft de laatste Senaatsstrijd van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen gewonnen. In de staat Alaska haalde zij ruim 12.000 stemmen meer dan de zittende Republikein Dan S. Sullivan. Daarmee komt de Democratische partij op 56 van de 100 zetels in de Senaat, een flinke winst ten opzichte van de situatie daarvoor.

Peltola liet na haar overwinning weten “zeer vereerd” te zijn. Zij behoort tot de gematigde vleugel van haar partij en voerde een campagne met de slogan “Fish, Family, Freedom”. Die boodschap wist volgens de berichtgeving veel Alaskanen te bereiken die niet snel op de Democraten zouden stemmen. Dat Alaska traditioneel Republikeins is, maakt de uitslag extra opvallend, al werd er tussen 2009 en 2015 eerder een Democraat in de staat verkozen.

De Democraten hebben in deze verkiezingen in totaal negen staten van de Republikeinen veroverd. Enkele daarvan worden als dieprood beschouwd. Zo spraken media van historische overwinningen in Mississippi, Texas en Kansas, staten waar Democraten al tientallen jaren nauwelijks kans maakten.

In de aanloop naar de verkiezingen ontstond commotie over de strategie van de Democraten in Alaska. In deze staat mogen, anders dan in veel andere staten, meerdere kandidaten op het stembiljet staan. De New York Times onthulde dat Peltola en de Democratische Senaatscommissie bewust zochten naar kandidaten met de naam Dan Sullivan, net als de Republikeinse kandidaat. Het doel zou zijn geweest om verwarring te zaaien bij kiezers. Een gepensioneerde leraar, Dan J. Sullivan, zou zijn overgehaald om zich als onafhankelijke kandidaat verkiesbaar te stellen. De Democraten ontkennen de beschuldigingen. De krant baseert zich volgens de berichtgeving op sms-berichten, documenten en verklaringen die zouden laten zien dat de partijtop er wel van op de hoogte was. De strategie is niet illegaal, maar wel omstreden.

President Trump reageerde woedend en probeerde tevergeefs Peltola van de kieslijst te laten schrappen. Uit de definitieve telling blijkt dat de mogelijke stemmenverwarring de uitslag niet heeft beïnvloed. Het aantal stemmen op Dan J. Sullivan was niet groot genoeg om het verschil tussen Dan S. Sullivan en Peltola te overbruggen.

Dat het tellen in Alaska zoveel langer duurde dan elders, heeft meerdere oorzaken. Veel inwoners wonen in afgelegen gebieden, waardoor een complexe logistieke operatie nodig was om alle poststemmen en stemformulieren per vliegtuig op te halen. Die operatie kostte ongeveer twee weken. Alle stemmen werden naar de hoofdstad Juneau gebracht, een stad die alleen per boot of vliegtuig te bereiken is. Daarnaast maakt het ingewikkelde kiessysteem het voor media als het persbureau AP extra precair om een definitieve uitslag te melden. Kiezers mogen hun kandidaten in volgorde van voorkeur rangschikken. Haalt niemand meer dan 50 procent, dan valt de kandidaat met de minste stemmen af en gaan die stemmen naar de volgende voorkeur van de kiezers. Dat proces herhaalt zich tot er twee kandidaten overblijven.

Met de uitslag in Alaska zijn alle Senaatszetels verdeeld, net als de gouverneursposten. In het Huis van Afgevaardigden moeten nog enkele zetels worden toegewezen, ook daar hebben de Democraten een meerderheid. Op 3 januari leggen de nieuwe volksvertegenwoordigers de eed af en neemt het nieuwe Congres zitting. Voordat de Democraten in de Senaat aan de slag kunnen, moeten zij eerst hun fractieleider kiezen. Voor het eerst in tientallen jaren komt daar een stemming over.

24Weergaven

Auteur

Politiek verslaggever

Sanne de Vries — politiek verslaggever, Kernblik.