Experts maken zich zorgen over de toekomst van het internationaal recht als de Verenigde Staten concessies weten af te dwingen bij het Internationaal Strafhof (ICC). Iva Vukusic, historicus en genocide-deskundige aan de Universiteit Utrecht, waarschuwt dat toegeven het Strafhof zou reduceren tot een lege huls. Volgens haar zijn de Amerikaanse eisen allesbehalve legitiem.

De afgelopen dagen wordt er druk gespeculeerd over concessies die de ICC-lidstaten achter gesloten deuren bespreken, om Amerikaanse sancties af te wenden. Nederland, als gastland van het hof, praat daarin mee. Vorige maand kondigde de regering-Trump aan het Strafhof te willen verlammen door vanaf april volgend jaar financiële transacties met het hof te verbieden. Deze week kregen de Amerikanen bijval van de Chinese en Russische presidenten Xi en Poetin. Alle drie de landen vinden dat het Strafhof zijn bevoegdheden misbruikt.

De Verenigde Staten eisen volledige immuniteit van strafvervolging voor staatsburgers van landen die niet bij het ICC zijn aangesloten. Dat zou volgens Vukusic neerkomen op een vrijbrief voor Amerikanen, Israëliërs, Russen, Chinezen en burgers van tientallen andere landen die geen ICC-lid zijn. Het hof heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen onder anderen Poetin en de Israëlische premier Netanyahu. Het ICC kan politieke leiders, staatshoofden en militairen van niet-lidstaten vervolgen, wat het uniek maakt, omdat zij normaal gesproken immuun zijn voor vervolging door een buitenlandse rechtbank.

Dat Nederland en andere lidstaten een afzwakking van deze bevoegdheden niet resoluut afwijzen, baart Vukusic zorgen. Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zei onlangs dat er veel opties zijn, maar volgens Vukusic moeten sommige opties expliciet van tafel. Over de basis van het ICC kan volgens haar niet worden onderhandeld, omdat dan de hele structuur waarmee oorlogsmisdaden en genocide worden vervolgd, in elkaar stort. Dan gaat het werk van drie decennia verloren.

Het ICC bestaat sinds 2002 en is het enige permanente internationale strafhof dat personen en organisaties kan vervolgen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Het idee achter het hof is dat er een instantie bestaat die kan optreden wanneer geen enkel land bereid is iemand voor de zwaarste misdaden te vervolgen. Het hof moet onafhankelijk kunnen opereren, zowel van individuele landen als van de Verenigde Naties. Het Internationaal Strafhof staat los van het oudere Internationaal Gerechtshof (ICJ) in het Haagse Vredespaleis, dat alleen zaken tegen staten behandelt.

Een fundament dat volgens Vukusic overeind moet blijven, is de jurisdictie van het hof. Het ICC kan nu oordelen over misdaden die zijn gepleegd in lidstaten, ook als de dader daar geen staatsburger is. Als iemand een misdaad pleegt in de Palestijnse Gebieden, maakt het volgens haar niet uit wie dat doet: het ICC kan die persoon vervolgen. Dat de VS, China en Rusland zich tegen deze brede jurisdictie keren, verbaast haar niet. Alle drie zijn volgens haar altijd al tegen internationaal strafrecht geweest. Poetin heeft als ICC-verdachte bovendien extra reden om bezorgd te zijn.

Ook de perceptie dat ICC-lidstaten overwegen hoge functionarissen immuniteit te geven, noemt Vukusic gevaarlijk. Als Nederland als gastland zulke concessies niet meteen uitsluit, denken sommige lidstaten, bijvoorbeeld in Afrika, dat Nederland geen ruggengraat heeft. Waarom zouden zij lid willen blijven als andere landen hun principes zomaar aan de VS verkopen, zo vraagt zij zich af.

In het Europees Parlement is veel steun voor een robuuste verdediging van het ICC tegen de Amerikaanse dreiging. Ook het hof zelf en veel ngo's dringen er bij de Europese Commissie op aan Europese wetgeving in te zetten om de Amerikaanse sancties te blokkeren. De Commissie houdt het voorlopig echter bij een milde veroordeling van de sancties en stille diplomatie. In Brussel leeft het besef dat een harde opstelling tegen de VS gevolgen kan hebben voor de handelsrelatie en voor de Amerikaanse houding ten opzichte van de NAVO en Oekraïne.

Vukusic vindt dat de Commissie treuzelt. Het inzetten van wetgeving tegen de VS wordt door Brussel de nucleaire optie genoemd, maar volgens haar staat er veel meer op het spel als Europa toestaat dat het ICC wordt lamgelegd. Zij stelt de vraag wat dat zegt over de technologische en financiële soevereiniteit van de Europese Unie. Als Europa die soevereiniteit niet heeft, moet het zich volgens haar verdedigen.

14Weergaven

Auteur

Misdaad en buitenland

Ruben Visser — misdaad en buitenland, Kernblik.