Nederland wil samen met vier andere Europese landen uitgeprocedeerde asielzoekers naar Rwanda sturen. Het gaat om mensen die de volledige asielprocedure hebben doorlopen en geen verblijfsrecht meer hebben. Het plan werd gepresenteerd op een migratieconferentie in Wenen en is volgens de betrokken landen bedoeld als een zogenoemde terugkeerhub met één centrum dat op een detentievoorziening lijkt.

De leidende groep bestaat uit Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Griekenland en Denemarken. Niet alle EU-landen steunen het voorstel. Frankrijk en Spanje hebben zorgen geuit, vooral over mogelijke schendingen van mensenrechten. Volgens de initiatiefnemers zou het de eerste keer zijn dat EU-lidstaten uitgeprocedeerde asielzoekers naar een ander land dan hun land van herkomst sturen. Dat maakt het plan in juridisch en politiek opzicht bijzonder.

Minister Berendsen zegt dat terugkeer essentieel is om het publieke draagvlak voor de opvang van asielzoekers overeind te houden. Volgens het plan zouden personen die weigeren te vertrekken, of in hun land van herkomst niet welkom zijn, naar Rwanda kunnen worden gestuurd. Zij worden daar tijdelijk opgevangen in een open voorziening waarvan de locatie niet is bekendgemaakt. Aan de migranten wordt een integratietraject en een verblijfsvergunning in Rwanda aangeboden. Zij zijn vrij om op termijn alsnog naar hun land van herkomst terug te keren.

De Europese terugkeerrichtlijn die sinds de zomer van vorig jaar van kracht is, staat opvangcentra buiten de EU toe. Die richtlijn schrijft wel internationale waarborgen voor mensenrechten voor. Amnesty International en Save the Children uiten ernstige zorgen over het plan. Het gaat hen vooral om de vraag of die waarborgen in de praktijk gegarandeerd kunnen worden.

Het plan is beperkt van opzet. Alleenstaande minderjarigen zijn uitgesloten. In eerste instantie gaat het alleen om alleenstaande mannen; gezinnen vallen er niet onder. De focus ligt op staatsburgers uit landen in de regio van Rwanda. Rwanda biedt ongeveer honderd plaatsen. Naar verwachting zullen enkele tientallen mensen worden overgebracht. De overbrengingen zouden volgend jaar kunnen beginnen.

De vijf landen zullen de kosten delen, maar het totale bedrag is nog onduidelijk. Rwanda wil economische steun in ruil voor de opvang, en het is nog niet zeker dat er Europese financiering komt. Een formele overeenkomst zou begin volgend jaar officieel worden vastgelegd. Of het plan effectief is en of het juridisch standhoudt bij de Nederlandse en Europese rechter, is nog niet beantwoord.

23Weergaven

Auteur

Samenleving

Lotte Jansen — samenleving, Kernblik.