Bij de opening van de grote economische APEC-top in de Chinese stad Shenzhen hebben de Amerikaanse president Trump en de Russische president Poetin elkaar de hand geschud. Gastheer Xi Jinping keek toe. Het was de eerste ontmoeting tussen Trump en Poetin in meer dan een jaar. Hoewel de top formeel gaat over economische samenwerking tussen de 21 economieën rond de Stille Oceaan, staat de geopolitiek duidelijk centraal.
De APEC-top, de Azië-Pacifische Economische Samenwerking, is in Shenzhen het podium waarop Xi laat zien wie de regie voert. Hij bepaalt wie er komt, wie het woord krijgt en wie niet. Met bijna alle deelnemende leiders heeft hij een ontmoeting gehad. Uitzonderingen zijn volgens de verslaggeving de Taiwanese vertegenwoordiger, de Japanse premier Takaichi en de Filipijnse president Marcos. Daarmee krijgt het forum, dat zich richt op handel, een persoonlijke en politiek gekleurde toon. Tijdens de openingsdag beklommen de leiders van onder meer China, Rusland, Thailand, Australië, Maleisië, Canada en Vietnam om beurten het podium. In vrijwel elke toespraak klonk dezelfde boodschap: meer samenwerking en handel in onzekere tijden.
Opvallend was de rol van Poetin. Xi behandelde de Russische president op de eerste dag als eregast. Waar Trump persoonlijk werd ingehaald, stuurde Xi zijn vertrouweling Cai Qi om Poetin van het vliegveld te halen. Poetin mocht bovendien de tweede speech van de dag houden, direct na die van Xi zelf. Daarin haalde hij fel uit naar de Europese Unie. „De pogingen om Rusland te isoleren zijn mislukt”, zei hij tegen honderden hoogwaardigheidsbekleders. Verder stelde hij dat de EU haar industriële capaciteit en concurrentievermogen verliest, en wees hij op groeiende inflatie en schuldenlasten. Die ontwikkeling noemde hij „uitzonderlijk vernederend” voor de eurozone.
Of die boodschap aankomt bij de andere APEC-landen is de vraag. Veel Aziatische economieën zijn sterk afhankelijk van de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz, en dat maakt Russische olie en gas aantrekkelijk. Op deze strak geregisseerde top kreeg Poetin volgens de verslaggeving de ruimte voor zijn pleidooi. Ook de Canadese premier Carney was naar Shenzhen gekomen om economische en geopolitieke zaken te doen. Eerder dit jaar zei hij dat de oude wereldorde niet terugkeert. Nu benadrukte hij dat Canada zijn blik richt op de APEC-landen voor handel en samenwerking. Historisch waren de Verenigde Staten en Europa de belangrijkste partners van Canada, zei hij, „maar Canada is ook een land aan de Stille Oceaan”.
Shenzhen, de Chinese ‘techhoofdstad’, staat intussen vol veiligheidsmaatregelen. Op elke straathoek patrouilleren politie en beveiliging. Bij het APEC-perscentrum hangen borden die verbieden kruisbogen, infectieziekten, politieke slogans en ballonnen mee naar binnen te nemen. Voor Peking moet de top dus vooral goed verlopen, en de economie staat daarbij niet los van de politiek.
In zijn openingsspeech schetste Xi een wereld met sociale onrust, onvoldoende economische groei en toenemend unilateralisme en protectionisme. Die woorden waren volgens waarnemers weinig subtiel gericht tegen het agressieve Amerikaanse handelsbeleid. Xi positioneerde China als baken van vrijhandel en liet Chinese technologische innovaties zien, van robots die werk overnemen tot robothonden en zelfrijdende auto’s en drones voor bezorging. Met de inzet op technologie wil Xi ook de economische malaise in eigen land keren. Meer handel, investeringen, openheid en samenwerking met het buitenland noemde hij het antwoord.
Die mooie woorden staan tegenover een groeiende zorg in de wereldhandel over de Chinese positie. De Chinese export is zo groot dat het land in de eerste tien maanden van 2026 een handelsoverschot van 1000 miljard Amerikaanse dollar boekte. Steeds meer landen nemen daarom maatregelen. Ook tussen China en Europa lopen de handelsconflicten op. Zelfs het APEC-lid Thailand voelt zich door China genoodzaakt de importheffingen op elektrische auto’s te verhogen.
20