De Amerikaanse president Donald Trump heeft vanuit Air Force One ingebeld bij een bijeenkomst van de zogenoemde coalition of the willing in Berlijn. Die groep bestaat uit ongeveer veertig landen die Oekraïne steunen. Namens Nederland was premier Jetten aanwezig. Na het inbellen zei Jetten dat er uitgebreid met de Amerikaanse onderhandelaars is doorgepraat, zonder details te geven over wat er precies is besproken.

De Amerikaanse gezant Jared Kushner, de schoonzoon van Trump, ging op de persconferentie in Berlijn niet in op wat Trump met de Europese leiders heeft besproken. Wel liet hij weten dat Rusland heeft ingestemd met een multilateraal overleg met de Europeanen. Volgens Duitse diplomaten was de bijeenkomst in Berlijn bewust gepland, omdat Europese leiders het een nachtmerriescenario vonden dat er op een andere plek over Europa zou worden beslist zonder dat het continent zelf iets te zeggen heeft.

Bondskanselier Merz benadrukte na afloop dat vredesonderhandelingen voor Oekraïne alleen kunnen slagen als Europa en Oekraïne erbij betrokken zijn. Hij waarschuwde voor een top in de stijl van Jalta, de beroemde conferentie in 1945 op de Krim tussen Roosevelt, Churchill en Stalin. Een dergelijke top zou volgens hem geen vrede brengen. De APEC-top in China, waar Trump sprak met de Chinese president Xi en de Russische president Poetin, noemde Merz vooral een fotomoment.

Het belangrijkste gespreksonderwerp in Berlijn was de voortzetting van de steun aan Oekraïne, financieel, militair en diplomatiek. Ook NAVO-baas Mark Rutte was in de Duitse hoofdstad aanwezig. Er liggen inmiddels plannen klaar om Oekraïne militair bij te staan als Rusland na een staakt-het-vuren opnieuw zou aanvallen. Welke landen in zo'n geval wat zouden doen, blijft echter onduidelijk. Merz zei een rechtvaardige en duurzame vrede voor Oekraïne na te streven en dat het land zolang als nodig steun krijgt.

De Europese landen zijn tot nu toe buitenspel gezet bij de gesprekken om een einde te maken aan de oorlog. De Amerikanen hervatten die gesprekken vorige week in Abu Dhabi, waar delegaties van de VS, Rusland en Oekraïne bijeenkwamen. Europese vertegenwoordigers waren in de buurt, maar mochten niet aan tafel zitten. Na afloop maakte de VS bekend dat Europeanen welkom zijn bij nieuwe gesprekken, iets waar Oekraïne al langer op aandringt.

Op een top in Dublin stelden de Europeanen daarop een team samen dat namens hen meedoet. Veiligheidsadviseurs uit Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Italië zullen samen met vertegenwoordigers van de EU de Europese belangen behartigen. Kritiek dat Europa er niet in slaagt één gesprekspartner af te vaardigen, wuiven betrokken ambtenaren weg als voorbarig. Ook Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten sturen teams van onderhandelaars, en tegen de tijd dat er echt wordt getekend, zal er volgens hen een geschikt persoon zijn.

Toch denkt niemand dat zo'n moment snel komt. De Russen zijn nog altijd niet akkoord met Europese deelname aan vervolggesprekken. Europese en NAVO-diplomaten die dicht bij de gesprekken zitten, laten weten dat de onderhandelingen onder hoge druk staan. President Trump eist resultaat na de tegenvallende tussentijdse verkiezingen, en zijn gezanten Witkoff en Kushner moeten dat leveren. Volgens president Zelensky vroegen de Amerikaanse onderhandelaars of Oekraïne NAVO-lidmaatschap zou willen in ruil voor het opgeven van de Donbas, het oostelijke deel van het land dat de Russische president al jaren in handen wil krijgen.

Volgens The New York Times eisen de Russen bovendien dat de NAVO niet verder uitbreidt, dat alle hulp aan Oekraïne stopt en dat troepen van het bondgenootschap zich uit verschillende landen aan de oostflank terugtrekken. Die eisen gaan over de Europese veiligheid en worden al jaren door Rusland gesteld. Weinigen geloven dan ook dat president Poetin serieus wil onderhandelen. Hij doet alsof, om Trump niet tegen zich in het harnas te jagen, klinkt het in Brusselse en Berlijnse kringen. De grootschalige Russische bombardementen op Oekraïense energievoorzieningen laten volgens hen zien waar Poetin op uit is.

19Weergaven

Auteur

Misdaad en buitenland

Ruben Visser — misdaad en buitenland, Kernblik.