Het aantal Nederlanders in het buitenland dat belangstelling toont voor de verkiezingen van de Eerste Kamer is in korte tijd sterk gestegen. Meer dan 82.000 kiesgerechtigden hebben aangegeven geïnteresseerd te zijn, tegenover ongeveer 37.500 vóór de Eerste Kamerverkiezingen van 2023. Dat blijkt uit de cijfers over de deelname van Nederlanders die buiten Nederland wonen.
De Eerste Kamer wordt niet rechtstreeks door de kiezers gekozen. De leden worden indirect gekozen door de Provinciale Staten, de volksvertegenwoordigingen van de twaalf provincies. Voor Nederlanders in het buitenland is dat een bijzonder punt, omdat zij niet aan een provincie zijn gebonden. Daarom is voor hen een apart kiescollege ingesteld. Ook de overzeese gemeenten in het Caribisch deel van het Koninkrijk beschikken over eigen kiescolleges, zodat ook kiezers daar hun stem kunnen laten horen binnen een eigen structuur.
Wie zich als kiezer in het buitenland wil registreren, kan dat per post doen, en wel tot en met 3 februari volgend jaar. Die termijn sluit dus vóór de verkiezingen van de Provinciale Staten, die op 17 maart volgend jaar plaatsvinden. Op 24 mei stemmen de nieuw gekozen Provinciale Staten vervolgens over de samenstelling van de Eerste Kamer. Op die datum wordt de indirecte verkiezing van de senaat dus daadwerkelijk beslist.
Het grootste aantal geregistreerde kiezers in het buitenland woont in Duitsland, met 14.701 personen. Daarna volgen België met 13.076 en Frankrijk met 7.328 geregistreerde kiezers. Die verdeling laat zien dat de Nederlandse diaspora vooral in de buurlanden is gevestigd, wat de registratie per post voor veel mensen eenvoudig maakt.
In 2023 bracht de Nederlandse diaspora voor het eerst zijn stem uit over de samenstelling van de Eerste Kamer. Onder de buitenlandse kiezers was GroenLinks toen de grootste partij, met ongeveer 18,5 procent van de stemmen. D66 kreeg 16,3 procent en de VVD 14,3 procent. Die uitslag geeft een indicatie van de politieke voorkeuren binnen de groep kiezers die buiten Nederland woont, al zegt zij niets over de uitkomst van de indirecte verkiezing zelf, die door de Provinciale Staten wordt bepaald.
De sterke groei van de belangstelling maakt zichtbaar dat de kiesmogelijkheden voor Nederlanders in het buitenland steeds meer aandacht krijgen. Doordat zij niet aan een provincie zijn gebonden, vormen zij een aparte categorie in het kiesstelsel, met een eigen kiescollege. De komende maanden, met de registratietermijn in februari en de verkiezingen van de Provinciale Staten in maart, bepalen hoeveel van de geïnteresseerden zich daadwerkelijk zullen aanmelden.
23