Een groep Nederlandse bestuurders en constitutionele deskundigen dringt er bij de coalitiepartijen op aan het kabinet niet te laten vallen. Mocht het kabinet toch vallen, dan roepen zij op om nieuwe verkiezingen te voorkomen. De onderhandelingen over de crisis vinden plaats op een landgoed in Hilversum, en de stemming aan tafel is volgens de verslaggeving op een dieptepunt.
Aanleiding voor de crisis is een belastingakkoord dat D66 en CDA sloten met de oppositiepartijen Pro en Volt. De VVD noemt het experiment met een minderheidskabinet mislukt. Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht en voorzitter van de VNG, noemt een val van het kabinet onverantwoord, ook internationaal gezien. Thom de Graaf, voormalig vicepresident van de Raad van State en namens D66 betrokken, pleit voor een neutrale procesbegeleider die de partijen helpt de impasse te doorbreken. Hij is tegen nieuwe verkiezingen: die betekenen volgens hem een lange periode van zaakwaarneming, een langdurige formatie en waarschijnlijk opnieuw een minderheidskabinet. ChristenUnie-leider Bikker stelde eerder voor om de coalitie opnieuw te beginnen met een parlementaire meerderheid als alternatief voor een nieuwe gang naar de stembus.
Politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam noemt het minderheidskabinet een tragedie. Volgens hem ligt een belangrijke oorzaak in het feit dat de partijen niet bereid waren een vaste gedoogpartner van links of rechts te accepteren, waardoor elk wetsvoorstel van geval tot geval een eigen meerderheid moest zoeken. Ook de coalitiecampagne met de nadruk op het belastingakkoord heeft volgens Van der Meer het vertrouwen ondermijnd, omdat kiezers het beeld kregen van een kabinet dat vooral met zichzelf bezig was. In de peilingen staat Pro het sterkst bij mogelijke nieuwe verkiezingen, terwijl JA21 hoog scoort. De coalitiepartijen D66, VVD en CDA verliezen juist terrein, wat de onderhandelaars een extra dilemma oplevert: wie nu de val van het kabinet uitlokt, riskeert in een nieuwe verkiezing een slechter resultaat. De Graaf ziet na een nieuwe stemming geen eenvoudige meerderheid voor een meerderheidskabinet, en daarmee een serieus risico op een opnieuw kwetsbaar minderheidskabinet.
Los van de huidige crisis speelt ook een discussie over het kiesstelsel. Paul Bovend'Eert, emeritus hoogleraar staatsrecht, stelt een kiesdrempel voor, naar het Duitse voorbeeld van vijf procent. Momenteel telt de Tweede Kamer zeventien partijen en de Eerste Kamer twintig, een versnippering die volgens voorstanders van een drempel het regeren steeds moeilijker maakt. Een kiesdrempel zou volgens de voorstellen FVD, Groep Markuszower en BBB buiten het parlement houden. De coalitiepartijen steunden eerder dit jaar een drempel; de oppositie wees die af. Het voorstel laat zien dat de discussie over stabiliteit in het Nederlandse stelsel niet alleen gaat over de vraag wie er nu regeert, maar ook over de structuur van het parlement zelf.
37