Het minderheidskabinet van premier Rob Jetten is de afgelopen dagen op het nippertje aan een val ontsnapt. Aanleiding was het belastingplan voor volgend jaar, een voorstel dat normaal gesproken zonder veel problemen wordt aangenomen. Nu leidde het tot een diepe crisis binnen de coalitie van D66, CDA en VVD. In de Tweede Kamer werd gisteren gedebatteerd over de vraag of het kabinet na deze periode nog kan functioneren.

Het belastingplan was de directe oorzaak van de onrust. De VVD stemde uiteindelijk tegen het plan van minister Heinen van Financiën, nadat D66 en CDA een deal hadden gesloten met Pro en Volt over een wijziging. Die wijziging houdt in dat de meest vermogenden meer belasting gaan betalen. Volgens de betrokken partijen was de onderlinge verhouding al langer gespannen. De rol van Heinen was eerder ook al omstreden. Hij leek volgens critici vaak zijn eigen koers te varen en kwam in augustus met een conceptbegroting die D66 en CDA te rechts vonden. Nu gaat het verhaal dat Heinen heeft geprobeerd partijen als Denk over te halen tegen zijn eigen belastingplan te stemmen.

De crisis reikt verder dan één belastingvoorstel. Al bij de formatie, die ruim vier maanden duurde, werd duidelijk dat de coalitie een fundamentele keuze uit de weg ging. Eerst vonden D66 en CDA elkaar, daarna kwam de VVD erbij. Het kabinet kwam uiteindelijk op 23 februari 2026 aan het bordes van de koning, met een tekort van tien zetels in de Tweede Kamer en zestien in de Eerste Kamer. Het was dus voortdurend afhankelijk van steun uit de oppositie. Die oppositie wilde alleen meewerken als het kabinet eerst een politieke richting koos. Pro wilde geen deal sluiten waarbij JA21 betrokken was, en andersom gold hetzelfde. De vraag of het kabinet linksaf, rechtsaf of door het midden wil, is daarmee nooit beantwoord.

Premier Jetten erkende gisteren dat hij het te gemakkelijk had ingeschat. Hij noemde zichzelf “te lief” en “te optimistisch”. Voortaan moet er volgens hem worden gekozen voor samenwerking met “een blok van partijen”, zoals Pro en Volt, JA21, SGP en BBB, of ChristenUnie en 50Plus. Vicevoorzitter Yesilgöz van de VVD zei dat het voor haar niet uitmaakt of het kabinet met links of rechts samenwerkt. Daarmee blijft de vraag naar de koers van het kabinet onbeantwoord.

Ook uit de oppositie klonk kritiek. Partijleider Teunissen van de Partij voor de Dieren concludeerde dat het kabinet “weer terug bij af” is. Pro-leider Klaver stelde dat er alleen is bereikt dat een kabinetsval is voorkomen. ChristenUnie-leider Bikker zei dat een verdeeld huis geen stand houdt. Ook fractieleiders van de coalitie erkenden dat de onderlinge verhoudingen zijn beschadigd. Veel oppositiepartijen verwachten daarom dat het kabinet binnen afzienbare tijd alsnog kan vallen.

Hoe het verder moet, is nog niet duidelijk. Het kabinet heeft oud-Eerste Kamervoorzitter en vicepresident van de Raad van State Sybrand Buma gevraagd om te helpen. Wat zijn rol precies inhoudt, is nog niet vastgelegd. De keuze voor een specifiek blok van partijen is nog niet gemaakt. Commentatoren in de media, waaronder De Telegraaf, stelden dat het kabinet zichzelf onder curatele heeft gesteld en de problemen niet heeft opgelost. Volgens De Telegraaf is het vertrouwen onderling nog lang niet hersteld, ondanks de bewering van het kabinet dat er sprake is van herstel. Ook NU.nl meldde dat oude bezwaren niet zijn weggenomen en dat praktische kritiek al snel volgde.

23Weergaven

Auteur

Economie

Thomas Bakker — economie, Kernblik.