De oppositie in Israël kan ook zonder regering al haar stempel drukken op het parlement. Nu de Knesset is geïnstalleerd, heeft oppositieleider Gadi Eisenkot coalitiegesprekken gestart. De oppositie beschikt over 67 van de 120 zetels. Daarnaast hebben Arabische partijen 19 zetels, maar niet alle oppositiefiguren willen met die partijen een regering vormen. Dat maakt de vorming van een meerderheid tot een delicate onderneming, waarbij de oppositie in het parlement wel degelijk met elkaar kan samenwerken.
Het belangrijkste eerste doel is het vervangen van Knesset-voorzitter Amir Ohana van Likud. Alle oppositiepartijen zeggen dat zij hem weg willen hebben. Een stemming over de voorzitter kan worden versneld wanneer 61 schriftelijke verzoeken worden ingediend. Dat is een procedurele route die de oppositie in staat stelt de agenda van het parlement te beïnvloeden, omdat de Knesset onafhankelijk van de regering opereert. Ook zonder kabinet kan de oppositie zo de toon van de komende maanden zetten.
De volgende stap is de vorming van een tijdelijke Organisatiecommissie. Deze commissie richt de commissies in die wetsvoorstellen behandelen, nog voordat de vaste commissies bestaan. Daarmee krijgt de oppositie een directe rol in de wetgeving. Eisenkot wil bovendien een wet indienen voor een staatscommissie van onderzoek naar de aanval van 7 oktober 2023, toen Hamas grote delen van zuidelijk Israël aanviel. Premier Benjamin Netanyahu heeft zich daar al lange tijd tegen verzet, en de discussie over de verantwoordelijkheid voor die aanval blijft een van de scherpste politieke thema's in het land.
Verder staan er plannen op de agenda om een wet uit maart 2025 over de benoeming van rechters terug te draaien. Die wet raakte aan de verhouding tussen politiek en rechterlijke macht, een kwestie die de Israëlische samenleving al jaren verdeelt. Ook wordt een ambtstermijn van acht jaar voor premiers voorgesteld, en een verbod voor premiers die met strafrechtelijke vervolging te maken hebben. Netanyahu wordt momenteel in meerdere lopende strafzaken vervolgd. Een dergelijke wet zou mogelijk door het Hooggerechtshof worden tegengehouden, zodat de voorgenomen maatregelen niet zonder juridische toets zijn.
De eenheid binnen de oppositie is nog niet op de proef gesteld, omdat de partijen verschillende prioriteiten hebben. Netanyahu blijft intussen aan het hoofd van de demissionaire regering. Die behoudt de bevoegdheden op het gebied van defensie, veiligheid en buitenlands beleid. Daardoor zou Netanyahu zonder parlementaire meerderheid een nieuwe aanval op Iran kunnen goedkeuren. De dreiging van een hernieuwde oorlog met Iran hangt boven de gesprekken, en de Amerikaanse president Donald Trump wordt gezien als een sleutelfiguur in dat dossier.
Of de coalitiegesprekken slagen, is onzeker. Veel beloften van de partijen zijn met elkaar in strijd, en de stabiliteit van een eventuele regering onder Eisenkot is nog niet vast te stellen. Voor de oppositie betekent de installatie van het parlement in elk geval dat het initiatief in de Knesset al bij haar ligt, ook zolang er nog geen nieuw kabinet is.
5