De Europese Unie en vijf Europese landen krijgen een rechtstreekse plek aan de onderhandelingstafel bij de volgende ronde van vredesgesprekken tussen Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten. Het gaat om het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Polen, die samen de zogeheten E5 vormen. De aankondiging kwam van Antonio Costa, voorzitter van de Europese Raad, na een top in Dublin.
Tot nu toe was Europa bij de echte onderhandelingen vooral aangewezen op de zijkamers. Die afstand leidde tot zorgen in Europese hoofdsteden. Het continent vreesde dat er deals zouden worden gesloten zonder dat Europa daar inbreng in had, terwijl de oorlog zich op Europees grondgebied afspeelt. Met de nieuwe opzet krijgt Europa voor het eerst een directe zetel aan tafel, met Rusland aanwezig. Dat maakt het verschil met de eerdere rol van Europa als toeschouwer aan de zijlijn.
Tijdens de voorbereiding werd gedebatteerd over de vraag of Europa één vertegenwoordiger zou moeten afvaardigen of een team. Die keuze is nog niet eenduidig gemeld. Costa benadrukte dat Europa zelf bepaalt hoe het wordt vertegenwoordigd. De Russische president Vladimir Poetin had Europa eerder opgeroepen één onderhandelaar aan te wijzen. Die oproep maakt de vraag naar de samenstelling van de Europese delegatie des te urgenter, omdat een enkele onderhandelaar een duidelijkere lijn naar Moskou zou kunnen opleveren.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky en Amerikaanse gezanten zeiden dat Europa welkom is aan de hoofdtafel. Het Kremlin betwist die lezing. Het verschil tussen die twee standpunten laat zien hoe onzeker de precieze positie van Europa in de gesprekken nog is. Zelensky wees erop dat de oorlog op Europees grondgebied wordt uitgevochten en dat Europa daarom een eigen rol hoort te hebben. Ook het EU-lidmaatschap dat Oekraïne nastreeft, werd genoemd als reden voor een Europese plek aan tafel. Europa heeft daarmee een formele basis om mee te praten, al is de feitelijke invloed nog niet vastgesteld.
De volgende onderhandelingsronde wordt later deze maand verwacht. De eerdere gesprekken in Abu Dhabi verliepen volgens verslagen moeizaam. Er zou bij Rusland geen serieuze bereidheid zijn om de oorlog te beëindigen, terwijl de Verenigde Staten onder toenemende druk staan om Trump tastbare resultaten te laten tonen. Juist die combinatie van een vastgelopen Russische houding en een Amerikaanse president die resultaat moet boeken, maakt het voor Europa lastig om grip te houden op de uitkomst.
Voor Europa is de uitbreiding van de deelname een stap die het eigen gewicht in het proces moet vergroten. Of de E5 en de EU daadwerkelijk invloed krijgen op de uitkomst, hangt af van de houding van Moskou en Washington, en van de manier waarop Europa zijn vertegenwoordiging organiseert. De komende ronde zal laten zien of de Europese aanwezigheid aan tafel ook leidt tot een eigen inbreng in de inhoud van een eventueel akkoord.
10