Tien jaar geleden begon in het noorden van Marokko, in het Rif-gebied rond Al Hoceima, een grote volksbeweging die bekendstond als de Hirak. Bewoners kwamen maandenlang op straat om een betere gezondheidszorg, een universiteit en vooral waardigheid te eisen. Ze wilden een einde aan wat zij beschouwden als de structurele achterstelling van hun regio. Op dit moment zijn de straten van Al Hoceima stil, maar de onvrede is er nog steeds.
De aanleiding voor de massale protesten was de dood van de visverkoper Mohsin Fikri in oktober 2016. Fikri kwam om het leven in een vuilniswagen, terwijl hij probeerde zijn ter plaatse in beslag genomen vis terug te krijgen. Voor veel demonstranten werd hij een martelaar. Over zijn dood werd volgens de bronnen nooit echt verantwoording afgelegd, wat de woede verder voedde.
In het voorjaar van 2017 sloeg de staat hard terug. De autoriteiten zetten zware repressie in en maakten een einde aan de protesten. De leider van de beweging, Nasser Zefzafi, werd veroordeeld tot twintig jaar cel. Ook andere Hirak-leiders kregen zware straffen. Zes van hen zitten nog steeds gevangen. Mohamed Jelloul werd opnieuw veroordeeld, nu tot tien jaar.
Activisten en mensenrechtenorganisaties wijzen erop dat er sindsdien weinig is veranderd. Zohra Koubia, actief bij de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH, zegt dat er weinig vooruitgang is geboekt in de regio. Jongeren trekken volgens haar weg uit het gebied, omdat er weinig perspectief is. Er is weliswaar een ziekenhuis gebouwd, maar het heeft te weinig personeel en middelen om goed te functioneren, aldus de kritiek.
Ook de families van de gevangenen merken de gevolgen van het beleid. Gedetineerden worden vaak overgeplaatst naar gevangenissen ver weg, waardoor familieleden lange en vermoeiende reizen moeten maken om hun dierbaren te bezoeken. Die praktijk versterkt het gevoel van onrecht dat in het Rif-gebied leeft.
De Hirak-beweging staat ook symbool voor een bredere verhouding tussen burgers en staat in Marokko. In het Arabische en Marokkaanse taalgebruik staat de term hogra voor staatsrepressie en vernedering van burgers door machthebbers. Dat begrip keert volgens activisten terug in de onvrede van de huidige generatie.
Vorig jaar kwam met de Gen Z-beweging een nieuwe golf van protest op gang, met vergelijkbare eisen rond voorzieningen en perspectief voor jongeren. Ook die beweging werd snel onderdrukt. Dat maakt volgens waarnemers duidelijk dat de vragen die de Hirak in 2016 stelde nog steeds niet zijn beantwoord.
13